ANADOLU’DA KAÇ TÜRK BEYLİĞİ KURULMUŞTUR

Anadolu denilen Türkiye’de kurulan beylikler iki ayrı dönemde kurulmuşlardır. İlki 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında, ikinci grup ise Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti’nin yıkılması döneminde (1280- 1300 yılları) kurulmuşlardır. Anadolu Selçuklu Devleti resmi olarak 1380 yılında yıkılmıştır.

 

ORMESHA: Anadolu’ya ilk Türk akınları 395-398 yılında Avrupa Hunlar’ı tarafından Uldız yönetiminde Kafkasya üzerinden Anadolu’ya girilerek yapıldı. Anadolu’da bir süre keşif yapan Hun Türkler’i, burada kalmayarak, yine Kafkasya üzerinde Hazar Denizi ve Karadeniz’in kuzeyine geri çekildiler.

* Türkler’in ikinci akını Sabirler (Sibirler) tarfından 6. Yüzyıyıda yapıldı.
* Diğeri ise Bizans ordusunda paralı askerlik yapan Oğuz, Kumanlar ve Peçenekler Türkleri dir.
* Abbasi ordusuyla birlikte Anadolu’ya gelen ve ayrıca, Avasım şehirlerine yerleştirilen Türkler’dir.
* Sultan Tuğrul Bey’in kardeşi Çağrı Bey (1018-1021) yıllarında Anadolu’da keşif hareketinde bulunarak, buranın yurt olabileceğini Tuğrul bey’e bildirdi.
* Tuğrul bey sistemli bir şekilde Türkler’i Anadolu’ya yönlendirdi.
* Selçuklular 1048 yılında Pasinler Savaşı’nda bir Bizans ve Gürcü ortak ordusunu yenerek Anadolu’da ilk büyük zaferi elde ettiler.
* 1071 yılında Bizans İmparatoru Romen Diyojen komutasındaki yaklaşık 200 bin kişilik Bizans ordusu ile  Sultan Alparslan komutasındaki Yaklaşık 60 bin kişilik Selçuklu ordusu karşı karşıya geldi. Bizans’ın Malazgirt’te yenilmesi üzerine Anadolu kapıları Türkler’e açıldı.
Malazgirt Savaşını kazanan Sultan Alparslan, komutanlarını yanına çağırarak onlarla otağında gizli bir toplantı yaptı. Komutanlarına, belirli yerleri göstererek, ” Gidin o bölgeleri fethedin. Oraları bana bağlı olmak üzere siz yöneteceksiniz” diyerek, Artuk Bey, Danişment Bey, Mengücek Bey, Saltuk Bey’i Anadolu’nun farklı bölgelerine gönderdi.  Böylece Mengücekliler Beyliği, Danişmentliler Beyliği, Artuklular Beyliği ve Saltuklular Beyliği kuruldu.
Sultan Alparslan Komutanlarına beylik kurma iznini Neden Vermiştir? 
1. Anadolu’nun fethini hızlandırmak
2. Sınırların güvenliğini sağlamak
3. Anadolu’nun Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlamak
4. Bölgede asayiş ve güvenliği sağlamak
5. Alparslan, komutanlara fethettikleri yerlerde beylik kurma izni vererek Anadolu’nun elegeçirilmesini hızlandırmak için.

1.Mengücekler Beyliği ( 1080-1228)

Kurucusu: Emir Mengücek (Mengücek Gazi)
Kurulduğu Yer: Erzincan, Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar’da kuruldu
Özellikleri:
1. Gürcü ve Rumlar’a karşı savaştılar
2. Mengücek beyden sonra Kemah ve Divriği olarak ikiye ayrıldı.
Yıkılışı: Anadolu Selçuklu devleti tarafından (l. Alaeattin Keykubat) 1228 yılında son verildi.

2. Danişmentliler Beyliği (1080-1178)

Kurucusu: Danişment Ahmet Gazi
Kurulduğu Yer: Kayseri, Sivas, Tokat, Amasya ve Malatya
Özellikleri
1. Türkiye’de kurulan ilk Türk beyliklerin en büyüğü ve en çok sözü geçenidir.
2. Anadolu Selçukul Sultan’ı l. Kılıçarslan’la birlikte Anadolu’yu Haçlılara karşı savundular
3. Anadolu Selçuklu Devletindeki taht kavgaları nedeniyle Anadolu’daki siyasi üstünlük Danişmentliler’in eline geçti.
Yıkılışı: ll. Kılıçarslan, Malatya’ya girerek Danişmentliler’e son verdi.

3. Saltukoğulları Beyliği (1072-1202)

Kurucusu: Ebulkasım Saltuk tarafından kuruldu
Kurulduğu Yer: Erzurum ve çevresinde kuruldu.
Özellikleri
1. Ermeni ve Gürcülerle mücadele ederek Türklerin Anadolu’ya yerleşmesini sağladı.
2. Danişmentlilerle birlikte Haçlılarla mücadele ettiler.
3. Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliğidir.
Yıkılışı: Anadolu Selçuklu Sultanı Rükneddin Süleyman tarafından yıkıldı.

4. Artukoğulları Beyliği (1102-1409)

Kurucusu: Alparslan’ın komutanı Artuk Bey’in torunları tarafından kuruldu
Kurulduğu Yer: Harput, Diyarbakır, Halep, Mardin ve Silvan’da kuruldu
Özellikleri
1. Artuklular üç kola ayrıldılar.
2. Bizans ve Haçlılarla mücadele ettiler.
Yıkılışı: Hasan-Keyf kolu Eyyubilerce, Harput kolu l. Aleaddince, Mardin kolu Karakoyunlular tarafından yıkıldı.

5. Çaka Beyliği (1081-1093)

Kurucusu: Bizans’a esir düşerek bir gemide kürek mahkumluğu yaparken denizciliği öğrenen ve bir fırsatını bularak kaçıp, İzmir çevresine gelip beyliği kuran Çaka Bey’dir
Kurulduğu Yer: İzmir ve çevresi
Özellikleri
1. Denizcilikle uğraşan ilk Türk beyliğidir.
2. Bizansla mücadele etmiş, İstanbul’u almak için Peçeneklerle işbirliği yaparak İstanbul’u denizden kuşatmıştır.
Yıkılışı: Anadolu Selçuklu Sultanı l. Kılıçarslan tarafından yıkıldı.

ANADOLU SELÇUKLU BEYLİKLERİ

Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti’nin, Moğol istilası sonucu zayıflayarak merkezi otoritenin sarsılması, ağır vergiler ve otorite boşluğunu fırsat bilen uç denilen sınır bölgelerindeki Türk boyları bağımsızlıklarını ilan ederek; Anadolu Selçuklu beyleri  adını aldılar. Aydın, Menteşe, Karasi, Tacettin, Hacıemir, Germiyan, Saruhan, Candar, Ramazan, Dulkadir, Hamit, Eşref, Alaiye beylikleri gibi  çok sayıda beylik kurulmuş oldu. Başlangıçta Anadolu Türkiye Selçuklu Beyliklerinin en güçlüsü Karamanoğulları Beyliği iken, en küçüğü ise Osmanlı Beyliği idi. Küçücük Osmanlı Beyliği, Osmangazi, Orhan Bey’in iyi yönetimi, bulunduğu bölgenin avantajlı bir konumda olmasından da yararlanarak, diğer Türk beyliklerine ve Bizans İmparatorluğu’na son vererek, 600 sene devam edecek, üç kıtaya yayılacak Osmanlı İmparatorluğu haline gelmeyi başardı.

TÜRKİYE SELÇUKLU BEYLİKLERİ

1. Karamanoğulları (1256-1487)

Kurucusu: Kerimuddin Karaman Bey
Kurulduğu Yer: Konya, Karaman ve Ermenek
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: Osmanlılar ile ilk mücadeleleri l. Murat zamanında başladı. 1398’de Yıldırım Beyazıt tarafından son verildi. Ankara savaşından sonra yeniden bağımsızlıklarına kavuştular. 1487’de ll. Beyazıd tarafından Osmanlı Devletine bağlandı.
Genel Özellikleri
1. En güçlü Anadolu beyliğidir.
2. Karamanoğlu Mehmet Bey, Anadolu’da türkçe’yi ilk defa resmi dil olarak ilan etti.
3. Osmanlı Devletine karşı en fazla direnen beyliktir.

2. Germiyanoğulları (1299-1429)

Kurucusu: Yakub Bey
Kurulduğu Yer: Kütahya, Tavşanlı ve Emet
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: l. Murat döneminde Kütahya, Emet, Tavşanlı ve Simav çeyiz olarak Osmanlı Devletine geçti. Yıldırım Beyazıt döneminde Osmanlı devletine bağlandı.(1390) Ankara savaşından sonra yeniden kurulan beylik, ll. Murat dönemide vasiyet yoluyla Osmanlı Devletine katıldı. (1428)
Not:
Germiyanoğlu komutanlarından Aydınoğlu Mehmet Bey, Saruhan Bey ve Karesi Bey çeşitli yerleri alarak
Ege ve Marmara kıyılarına ulaştılar.

3. Aydınoğulları (1308-1426)

Kurucusu: Aydınoğlu Mehmet Bey
Kurulduğu Yer: İzmir, Biga, Selçuk ve Aydın çevresinde kuruldu.
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: 1390 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı Devletine katıldı. Ankara savaşından sonra yeniden kuruldu. 1426 yılında ll. Murat tarafından son verildi.
Genel Özellikleri
Denizcilikle uğraşan en güçlü beyliktir.

4. Saruhanoğulları (1313-1410)

Kurucusu: Saruhan Bey
Kurulduğu Yer: Manisa, Menemen, Turgutlu ve Foça’da kuruldu
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: 1390 yılında Yıldrım Beyazıt tarafından alındı. 1402 yılında tekrar kuruldu. 1410 yılında Çelebi Mehmet tarafından Osmanlı Devletine bağlandı.
Genel Özellikleri
1. Denizcilikle uğraşarak, Cenevizlerle ticaret yaptılar
2. Türkçeye önem verdiler.

5. Karesioğulları (1304-1345)

Kurucusu: Karesi Bey
Kuruluduğu Yer: Balıkesir, Bergama ve Çanakkale
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: İç karışıklıklar nedeniyle Orhan bey zamanında Osmanlı Devletine katıldı. Osmanlı Devletine katılan ilk beyliktir. Osmanlı Devleti bu beyliği almakla ilk donanmasına sahip oldu ve denizcilik faaliyetlerine girişiti. Karesioğullarının alınması ile Anadolu Türk birliği için ilk hareket başladı. Osmanlıların Rumeliye geçişinde önemli rol oynadılar. Karesioğulları devlet adamları, Osmanlı devletinde önemli hizmetler yaptılar. Bunlar; Hacı il bey, Evrenos Bey, Ece Halil’dir.
Genel Özellikleri
1. Denizcilikle uğraşmışlardır.
2. Osmanlı Devletine katılan ilk beyliktir.
3. Osmanlı Devleti, Karesi donanmasına sahip olarak denizcilik faaliyetlerine girişti.
4. Ankara savaşından sonra yeniden bağımsızlık girişiminde bulunmadı.

6. Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) (1299-1260)

Kurucusu: Şemseddin Yaman Candar
Kurulduğu Yer: Kastamonu ve Sinop
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: Yıldırım Beyazıt tarafından Kastamonu ve çevresi 1392 yılında alındı. Fatih döneminde Sinop ve çevresi 1460 yılında alındı.
Genel Özellikleri
1. Ticaretin gelişmesine çalıştı.
2. Karadeniz ticareti konusunda Venedik ve Cenevizlilerle anlaştılar.
3. Kastamonu ve Sinop olmak üzere ikiye ayrıldılar.

7. Menteşeoğulları (1261-1425)

Kurcusu: Menteşe Bey
Kurulduğu Yer: Muğla, Fethiye ve Milas
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: 1391 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından alında. 1402 Ankara savaşından sonra yeniden kuruldu. ll. Murat döneminde (1425) Osmanlı Devletine bağlandı.
Genel Özellikeleri
1. Denizcilikle uğraştılar
2. Rodos’u bir süre ellerinde bulundurdular

8. Hamitoğulları (1300-1425)

Kurucusu: Felekeddin Dündar Bey
Kurulduğu Yer: Antalya, Isparta ve Eğridir
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: Beyliğin bir kısmı l. Murat döneminde parayla satın alındı. Yılıdırm Beyazıt, Antalya kolunu 1391 yılında ele geçirdi. Ankara savaşından sonra yeniden kuruldu. 1425 yılında ll. Murat tarafından yeniden Osmanlı Devletine bağlandı.

9. Dulkadiroğulları (1337-1515)

Kurucusu: Zeyneddin Karaca Bey
Kurulduğu Yer: Elbistan ve Maraş çevresi
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: Bu devlet; Osmanlı Devleti ile Memlüklü devletinin arasının açılmasına neden oldular. Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran seferi sırasında düşmanca davrandılar. Bunun üzerine Çaldıran dönüşü Yavuz Sultan Selim tarafından Turnadağ savaşı ile Osmanlı topraklarına katıldı.
Genel Özellikleri
1. Ermeni ve Eretna oğulları ile savaştlar.
2. Memlüklerle savaştılar ve memlük egemenliğine girdiler.
3. Osmanlı devletine savaşarak katılan son beyliktir.

10. Ramazanoğulları (1353-1608)

 Kurucusu: Razaman Bey
Kurulduğu Yer: Adana, Tarsus ve Yumurtalık çevrisi
Osmanlı Devleti ile ilişkileri: Önceleri Memlüklere bağlıyken, Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı hakimiyetini kabul ederek Yavuzla birlikte Mısır savaşına katıldılar. Ramazanoğulları bundan sonra Osmanlı Devletine bağlı bir beylik haline geldi. l. Ahmet döneminde Osmanlı devletinin bir vilayeti oldu.
Genel Özellikleri
1. Dulkadiroğulları ve Karamanoğulları ile savaştılar.
2. Kendi istekleri ile Osmanlı Devletine katıldılar.
3. Son katılan beyliktir.

Diğer Anadolu Beylikleri

1. Eşrefoğulları (1280-1326) : Seyfeddin Süleyman tarafından Beyşehir ve çevresinde kuruldu. Moğollar tarafından yıkıldı.
2. Alaiye Beyleri (1293-1471) : Alaiyede kuruldu. Fatih zamanında Osmanlı devletine katıldı.
3. Taceddin Oğulları (Canik Beyleri) (1348-1428) : Taceddin Bey tarafından Bafra, Samsun, Terme ve Ordu (Canik bölgesi) da kuruldu.Oğuzlar’ın çepni boyuna mensup çok sayı da bey bölgede devlet otoritesi oluşturdu(Bayramoğulları, Kubadoğulları, Taşanoğulları, Taceddinoğulları). 1428 yılında ve 2.Murat döneminde Osmanlı devletine katıldılar.
4. Sahip Ata Oğulları (1275-1342) : Anadolu Selçuklu veziri Sahipata’nın torunları tarafından Afyon ve Karahisar tarafından kuruldu. Germiyanoğullarına katıldı.
5. Pervaneoğulları (1277-1322) : Anadolu Selçuklu veziri Pervane Muiddin Süleyan’ın oğlu Mehmet tarafından Sinop ve Samsun çevresinde kuruldu. Candaroğulları tarafından alındı.
6. Eretne Devleti (1335-1381) : Eretne Bey tarafından Sivas ve Kayseri çevresinde kuruldu. Kadı Burhaneddin tarafından yıkıldı.
7. Kadı Burhaneddin Devleti (1381-1398) : Kadı Burhanaddin Ahmet tarafından Sivas ve çevresinde kuruldu. Osmanlılar tarafından alındı.
ANADOLU BEYLİKLERİN ORTAK ÖZELLİKLERİ
1. Anadolu Selçuklu devletinin yıkılması ve Moğol egemenliğin Anadolu’da sona ermesi üzerine kurulmuştur.
2. Yıldırım Beyazıt döneminde çoğu Osmanlı Devletinin egemenliğine girmiş, Fakat Ankara savaşından sonra bağımsız olmuşlardır.
3. Anadoluda Türk kültür ve uygarlığının gelişmesinde önemli katkılarda bulunmuşlardır.
4. Türkçeyi resmi dil olarak kullandılar. Bu durum Türkçenin gelişmesini sağladı.
5. Anadolu’nun Türkleşmesini sağladılar.
. Dönem Beylikler Başkent Hakimiyet dönemi
BEYLİK             BAŞKENT     ZAMAN
Alâiye Beyliği                                         Alanya                                                  1293-1421
…………………………………………………………………………………………………………………………
Aydınoğulları Beyliği              Birgi sonra Ayasoluk (Selçuk)       1308-1426
…………………………………………………………………………………………………………………………
Candaroğulları Beyliği                         Kastamonu                                       1299-1491
…………………………………………………………………………………………………………………………
Canik Beylikleri                      Samsun, Çarşamba                            13.yy-14.yy
…………………………………………………………………………………………………………………………
Çobanoğulları Beyliği                         Kastamonu                                         1227-1309
…………………………………………………………………………………………………………………………
Dulkadıroğulları Beyliği                        Elbistan                               1339-1521
………………………………………………………………………………………………………………………….
Eretna Beyliği                              Sivas, sonra Kayseri                                  1328-1381.
………………………………………………………………………………………………………………………….
Eşrefoğulları Beyliği                              Beyşehir                                   13.yy. ortaları -1326
…………………………………………………………………………………………………………………………..
Germiyanoğulları Beyliği                        Kütahya                                              1300-1423
…………………………………………………………………………………………………………………………..
Hamidoğulları Beyliği                            Eğirdir                                    1301-1423
…………………………………………………………………………………………………………………………….
İnançoğulları Beyliği                              Denizli                                                  1261-1368
……………………………………………………………………………………………………………………………
Kadı Burhaneddin Ahmed Devleti        Kayseri                                   1381-1398
……………………………………………………………………………………………………………………………
Karamanoğulları Beyliği                        Konya                                                  1256-1483
……………………………………………………………………………………………………………………………
Karesioğulları Beyliği                          Balıkesir                                      1297-1360
……………………………………………………………………………………………………………………………
Menteşeoğulları Beyliği                        Milas                                                     1280-1424
……………………………………………………………………………………………………………………………
Pervaneoğulları Beyliği                        Sinop                                       1277-1322
……………………………………………………………………………………………………………………………
Ramazanoğulları Beyliği                    Adana                                                      1325-1608
……………………………………………………………………………………………………………………………
Sâhipataoğulları Beyliği                Afyonkarahisar                                1275-1342
……………………………………………………………………………………………………………………………
Saruhanoğulları Beyliği                       Manisa                                                    1302-1410
…………………………………………………………………………………………………………………………..
Tacettinoğulları Beyliği                       Niksar                                       1303-1415
……………………………………………………………………………………………………………………………
Tekeoğulları Beyliği                               Antalya                                                     1321-1390
…………………………………………………………………………………………………………………………..
Hacıemiroğulları Beyliği                 Mesudiye                                      1302- 1398

Faydalanılan Kaynak kişiler: Sefai Uzunyurt – Ordu Mesudiye Gazetesi ve Abdurrahman Akbilmez

Yorum Yazın