AŞKIN VE DEVRİMİN ŞAİRİ NAZIM HİKMET 119 YAŞINDA

Nazım Hikmet Ran

Kuvayi Milliye Destanı, ve Memleketimden İnsan Manzaraları’nın da aralarında bulunduğu çok sayıda ölümsüz şiiri kaleme alan, dünyaca ünlü devrimci ve romantik Türk şair Nazım Hikmet, vefatının 119’uncu yılında başta Türkiye olmak üzere, dünyanın pekçok ülkesinde anılıyor.

Nazım Hikmet’in hayatı aşla doluydu…

 

Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden Nazım Hikmet, 20 Kasım 1901’de Selanik’te doğdu. Doğum tarihi nüfusa 1902 olarak kaydedilen şairin asıl adı Mehmet Nazım olsa da edebiyat tarihinde Nazım Hikmet adıyla tanındı. Şair, Ran soyadını ise sonradan aldı.

 

Nazım Hikmet, aşık olduğu Piraye ve Münevver hanımlara şiirler yazdı…

Dedesi Nazım Paşa’nın etkisiyle şiirler yazmaya başlayan usta kalem, yaşamının ilk yıllarını ve şiire başlama hikayesini, yaptığı bir açıklamada şöyle anlatmıştı:

“Ben 1902 yılında, 20 Ocak’ta Selanik’te doğdum. Dedem valiydi, şiirle ilgilenirdi. Annem ressamdı, birkaç yabancı dil bilirdi. Babam önce elçilik, daha sonra üst düzey memurluk yaptı. İlk şiirimi 13 yaşındayken yazdım. Bir yangını anlatıyordu. Ailem benim harika bir çocuk olduğuma karar vermiş ve şiir yazmamı telkin etmeye başlamıştı. 15 yaşında bahriye okuluna verdiler. Deniz subayı yapmak istiyorlardı beni. Okuduğum sınıf ikiye ayrılmıştı. Bir kısmı sporla, diğeri şiirle uğraşıyordu. Ben şairler tarafına düştüm. Okulda bize tarih ve edebiyat derslerini ünlü Türk şairi Yahya Kemal veriyordu. Kedimi anlatan bir şiir yazmıştım. Yahya Kemal, şiirimi okuduktan sonra kedimi getirmemi söyledi. Tüyleri dökülmüş, çelimsiz bir kediydi. Yahya Kemal o zaman bana ‘Bu kadar allayıp pullayabildiğine göre, senden kesin şair olur.’ demişti. 16 yaşındayken Yeni Mecmua’da ‘Servilikler’ adlı şiirim yayınlandı. Bu şiir herkes tarafından beğenilmişti. 17 yaşında artık yazdıklarım ciddi ciddi basılıyordu.” sağlık kurulu kararıyla askerlikten çıkarıldı.

Usta şair, Milli Mücadele’ye katılmak üzere, 1921’de Faruk Nafiz, Yusuf Ziya ve Vala Nurettin ile Sirkeci’den kalkan Yeni Dünya vapuruna gizlice binerek İnebolu’ya geçti. Bolu’da bir süre öğretmenlik yapan şair, daha sonra Batum üzerinden Moskova’ya giderek, Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesinde (KUTV) okudu.

Nazım Hikmet Ran, 1939’da, 17 bin mısradan oluşan Memleketimden İnsan Manzaraları adlı eserini yazmaya başladı.  Genel Af Yasası’ndan yararlanarak, 1950’de serbest kalan şaire, Dünya Barış Konseyi tarafından Picasso, Paui Rubeson, Wanda Jakubuurska ve Pablo Neruda’yla birlikte Uluslararası Barış Ödülü verildi.

Uluslararası barış kongrelerine katılması ve bu doğrultuda mücadele etmesi nedeniyle de eserleri birçok dile çevrilen Ran, dünyada çapında büyük bir üne ulaştı. Pek çok ülkeye seyahat ederek konferanslara katılan ve şiirlerini okuyan Nazım Hikmet, 3 Haziran 1963’te kalp yetmezliği sonucu Moskova’da hayatını kaybetti.

Nazım Hikmet

Nazım Hikmet’in, Dağların Havası (Osmanlıca), Güneşi İçenlerin Türküsü, 835 Satır, Sesini Kaybeden Şehir, Benerci Kendini Niçin Öldürdü?, Taranta Babu’ya Mektuplar isimli eserleri yaşamı sırasında, Kurtuluş Savaşı Destanı, Rubailer, Memleketimden İnsan Manzaraları, Cezaevinden Memet Fuat’a Mektuplar, Kemal Tahir’e Mapushaneden Mektuplar, Kuvayi Milliye, Sevdalı Bulut, Nazım ile Piraye, Hikayeler, Piraye’ye Mektuplar, Henüz Vakit Varken Gülüm’ün de aralarında bulunduğu çok sayıda eseri ise vefatından sonra yayımlandı.

Hayatından pek çok kadın geçmiş Nazım’ın, pek çok kadınla birlikte olmuş ancak kimse bir Piraye olamamış onun gönlünde. Öyle ki bir mektubunda Piraye’ye “Sen benim en yakın insanımsın.” diyor Nazım. Üstelik bu öyle sıradan bir mektup da değil, bir terk edişin mektubu…

Piraye iki çocuğuyla birlikte, ülke dışına konserler vermeye giden kocası Vedat Örfi’yi bekleyen, 24 yaşında genç bir kadın… Nazım ise çocukluk arkadaşı olan ilk eşi Nüzhet Hanım’la ailesinin baskısı nedeniyle ayrılmış ve Moskova’dan İstanbul’a, ailesinin yanına dönmüş genç bir şair… Nazım kardeşi Samiye Hanım’ın arkadaşı olan kızıl saçlı, bembeyaz tenli bu kadına görür görmez aşık oluyor… Ancak Piraye, Nazım’la tabiri caizse bir yıl kadar köşe kapmaca oynuyor. Ne Piraye’nin ailesi Nazım’ı ne de Nazım’ın ailesi Piraye’yi istiyor… Ne de olsa Piraye evli, iki çocuklu bir kadın, Nazım ise beş parasız, komünist bir şair…

Ancak Nazım öyle dizeler yazıyor ki, bunca olumsuzluğa rağmen kaçmak ne mümkün Piraye için…

Kızım, annem, karım, kardeşim
sen
Başında güneşler esen
Altın gözlü çocuk,
Altın gözlü çocuğum benim;
deli çığlıklar atıp avaz avaz
burnumun dibinden gelip geçti de yaz,
ben, bir demet mor menekşe olsun
getiremedim
sana!
Ne haltedek,
dostların karnı açtı
kıydık menekşe parasına! “

Dayanamıyor nihayetinde Piraye, 1932 senesinde evlenmeye karar veriyorlar. İlkin hep beraber bir köşke yerleşiyorlar. Para sıkıntısı çekiyorlar çekmesine lakin, mutlular, huzurlular… Bu süreçte Piraye, Vedat Örfi’den henüz boşanmamış ancak 13 Eylül’de bu boşanma gerçekleşiyor. Böylelikle her şey güzelleşiyor.

Her şeyin yoluna girdiği bir zamanda, bu kez de kader sillesini vuruyor onlara… Önce ‘Gece Gelen Telgraf’ isimli kitap için toplatma kararı çıkartılıyor. Ardından ise Nazım tutuklanıyor.

Art arda açılan davalar sonucunda Nazım’ın önce idam talebiyle yargılanması isteniyor, ardından ceza af yasasıyla 1 yıla kadar düşürülüyor. Zaten yaklaşık 1 buçuk yıldır içeride yatan Nazım da salınıveriyor. Nazım ise içerideyken Piraye’ye birçok mektup yazıyor.

“Bir tanem!
Son mektubunda:
‘Başım sızlıyor yüreğim sersem! ‘ diyorsun.
‘Seni asarlarsa seni kaybedersem;
diyorsun;
‘yaşayamam! ‘
Yaşarsın karıcığım,
kara bir duman gibi dağılır hatıram rüzgarda; yaşarsın kalbimin
kızıl saçlı bacısı
en fazla bir yıl sürer
yirminci asırlarda
ölüm acısı.”Nazım hapishaneden çıkalı yaklaşık altı ay geçmiş… Gizli saklı Piraye’yle evlenip, İstanbul’a yerleşiyorlar. Nazım bir yandan İpek Film Stüdyosu’nda çalışıyor, yazılar yazmaya devam ediyor; bir yandan da gazetelerde yazılar yazıyor. Piraye’nin oğlu Mehmet ilkokulu bitirmiş, kızı Suzan ise Robert Koleji’ne yazılıyor. Her şey tam yoluna girmişken, 17 Ocak 1938 senesinde bir gece yarısı, Nazım polisler tarafından alınarak Ankara’ya ‘ya götürülüyor. Harp Okulu Komutanlığı Askeri Mahkemesi tarafından hızla yargılanarak kanıtlanmış herhangi bir suçu yokken, komünizm propagandası yapmakla suçlanıyor ve tam tamına 15 yıl hapis cezasına çarptırılıyor. Ardından bu ceza, Yargıtay tarafından resmen onanıyor.

 

Yıllar geçiyor, Piraye’yle Nazım gönüllerindeki bu aşkı ve özlemi mektuplarla bastırmaya devam ediyor. Piraye tam bir teslimiyet ve sadakatle Nazım’ın yanına geleceği günü bekliyor, Nazım da Piraye’ye kavuşacağı günün hayaliyle kendini avutuyor. Ta ki Nazım’ın gönlü başka bir kadına kayana kadar…

Nazım’ın Piraye ile evlendiği günlerde Fransa’dan dönen Münevver ile aralarında kısa bir yakınlaşma yaşansa da Münevver ressam Nurullah Berk’le evleniyor ve bir kızı oluyor. Ancak Nazım, Münevver’i tekrar görmesiyle birlikte kendisinden 16 yaş küçük, kumral, yeşil gözlü bu kadına aşık oluyor…

“sen esirliğim ve hürriyetimsin,
çıplak bir yaz gecesi gibi yanan etimsin,
sen memleketimsin.
Sen ela gözlerinde yeşil hareler,
sen büyük, güzel ve muzaffer
ve ulaşıldıkça ulaşılmaz olan hasretimsin…”

Bu duruma daha fazla dayanamayan Nazım, yıllardır büyük bir sadakatle kendisini bekleyen hayat arkadaşı Piraye’yi bir mektupla terk ediyor…

Piraye’den cevap alamayan Nazım, bu sefer oğlu Mehmet’e mektuplar yazmaya başlamıştı. Piraye’nin ziyaretine gelmemesi durumunda intihar edeceğini dahi söylüyordu. Piraye bir gün, bütün bu ısrarlara dayanamayarak çocuklarını da alıp Nazım’ı ziyarete gitti, ancak Nazım’ın karşısında eski Piraye yoktu… Bu karşılaşmanın ardından ara sıra mektuplaşsalar da, ne Piraye eski Piraye’ydi, ne de Nazım eski Nazım…

Piraye ile artık bir araya gelemeyeceğini anlayan Nazım, açlık grevine başladı ve sağlığının kötüye gitmesiyle hastaneye yatırıldı. O zamanlar özel bir afla hapishaneden çıkacağına olan inancını tekrar kazanan Nazım, Münevver ile görüşmeye başladı. Piraye ise Nazım’ı ziyarete gelmişti. Bu sırada kapı açıldı ve içeriye Münevver girdi. Nazım’ın aşık olduğu kadının Münevver olduğunu anlayan Piraye, apar topar hastaneyi terk etti. Bu Nazım’ın kızıl saçlı Piraye’yi son görüşüydü…

Birlikte bir eve çıktılar ancak henüz Nazım, Piraye’den boşanmış değildi. Bu boşanma 1951 senesinde gerçekleşti ve hemen ardından Münevver bir erkek çocuğu dünyaya getirdi. Şaşırtıcı olan ise Nazım’ın, bu çocuğun ismini Mehmet koymasıydı… Piraye bu ayrılığın ardından tek bir söz etmemiş, tek bir gazeteye dahi konuşmamıştı. Nazım’la ilgili ne varsa, ölene dair kalbinde saklamıştı…

Yani Piraye aşkından ölmüş, ama yine de Nazım’a dönmemiş ve onunla ilgili tek bir kelime dahi etmemişti…

 

Yorum Yazın