TÜRKLER’İN MESUDİYE’YE GELİŞİ VE MENGÜCEK BEYLİĞİ’NİN OYNADIĞI ROL

mengücekliler

Mesudiye’ye Türkler’in yerleşmelerinin, Türkiye Selçuklu Devleti’nin son dönemlerinde, yani 1300’lü yıllarda olduğu görüşü doğru değildir. Tarihi vesikaları iyi incelemeden ve doğru araştırma yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Mesudiye’ye Türkler’in gelerek yerleşmesi, Büyük Selçuklu Devleti Hükümdarı Alparslan’ın Komutanlarından Mengücek Gazi’nin,  Mengücekiller beylğini kurması ve o dönemin çok önemli şehri Şebinkarahisar’ı ele geçirmesiyle olmuştur. Yıl olarak ise 1080- 1085 yıllarına denk gelmektedir. Ancak bugünkü Mesudiye’nin köylerinin tamamı değil, doğu yönünde yer alan yaklaşık 8- 10 köye Türkler yerleşmiştir.  

1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra,Mengücekoğulları Beyliği komutasında Mesudiye’ye ilk yerleşen Türk boylarından birisi Uzunalioğulları boyudur. Şu anda Mesudiye’de soyadı Uzunyurt, Uzun ve Mengü ile başlayan ailelerin o zamanki adı Uzunalioğulları’dır. Uzunalioğulları, Mesudiye Faldaca Köyü’ne yerleşen ilk Türk ailelerinden biri olur. Ordu Mesudiye Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Sefai Uzunyurt, Mengücekoğulları Beyliği içindeki Türk boylarından biri olan Uzunalioğulları kabilesine

Sefai Uzunyurt
Sefai Uzunyurt

faldaca

mensuptur. 1934 yılındaki Soyadı Kanunuyla Uzunalioğulları, Uzunyurt soyadını almıştır. Diğer bazı köylerde ise Uzun ve Mengü soyadını almışlardır.

ORMESHA: Türkler’in Ordu ilinin Mesudiye ilçesine ilk adım atması 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonraki döneme rastlar. Büyük Selçuklu Hükümdarı Sultan Alparslan, Bizans İmparatoru Romen Diyojen’e karşı Malazgirt Savaşını kazandıktan sonra Anadolu’nun daha kısa sürede fethedilmesi ve Türkleşmesi için komutanlarıyla bir toplantı yaptı. Onlara Anadolu’nun belirli yerlerine giderek oraları Türk yurdu yapma ve ele geçirdikleri yerlerde beylikler kurarak kendisine bağlı olarak yönetme görevi verdi. Bu komutanların en önde gelenleri arasında Danişment Gazi, Artuk Gazi, Saltuk Gazi, Mengücek Gazi yer alır.

TÜRKLER’İN MESUDİYE’YE ADIM ATMASINI SAĞLAYAN KOMUTAN MENGÜCEK GAZİ
Mengücek Gazi, Sultan Alparslan’dan aldığı emir sonucu, kendisine bağlı boylar ve kuvvetleriyle birlikte önce Anadolu’nun kuzey batısındaki Erzincan ve çevresini ele geçirir. Burada hakimiyetini pekiştirdikten sonra ilerleyişini sürdürerek Bizans’ın büyük şehirlerinden biri olan Kemah kalesini fethederek kendisine bağlı boyların bir kısmını bu bölgelere yerleştirir.
Egemenliğini Erzincan ve Kemah’ta belirgin hale getirince, daha batıya yürüyerek tarihi Bizans şehri Divriği’yi ele geçirir.
Sonrasında ise Orta Karadeniz’in ve bu günkü Giresun ilinin güneyinde yer alan döneminin çok önemli kalesi Şebinkarahisar’ı topraklarına katmayı başararak, hem kendi gücünü dosta düşmana gösterir, hem de Selçuklu hükümdarı nezdindeki önemini daha da arttırır.
Böylece Mengücek Gazi, Büyük Selçuklu Devleti’ne bağlı olmak koşuluyla Erzincan, Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar şehirleri ve köylerinde hakim olan Mengücekliler Beyliği’ni 1080 yılında kurar.

TÜRKLER MESUDİYE’YE NEZAMAN GELDİ

Mesudiye’ye Türkler’in gelerek yerleşmesi, Büyük Selçuklu Devleti Hükümdarı Alparslan’ın Komutanlarından Mengücek Gazi’nin,  Mengücekiller beylğini kurması ve o dönemin çok önemli şehri Şebinkarahisar’ı ele geçirmesiyle olmuştur. Yıl olarak ise 1080- 1085 yıllarına denk gelmektedir. Ancak bugünkü Mesudiye’nin köylerinin tamamı değil, doğu yönünde yer alan yaklaşık 8- 10 köye Türkler yerleşmiştir.  Mengücek Gazi, Gürcülere ve Rumlara karşı başarıları seferler yapar. Mesudiye’nin doğu kesiminde yer alan bugünki: Karacaören, Herközü, Maden, Aşut, Yavşan, Beşbıyık (Mismilon), Musulu, Bayraklı, Ulu Faldaca (Yukarı Gökçe) ve Kiçi Faldaca (Aşağı Gökçe) köylerini içine alan küçük bir bölümü de Şebinkarahisar’ın fethiyle birlikte Mengücekliler Beyliği’nin sınırlarına katılır. Bu sülaleden bazı gruplar sonraki yüzyıllarda Kale, Dayılı gibi köylere de yerleşmişlerdir.

Mengücek Gazi, Anadolu’nun fethi sırasında Erzincan, Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar’ı zaptetmişti. Kendisi bu çarpışmalarda şehit düştü. Vefatından sonra yerine geçen oğulları beyliği devam ettirdiler. 1142 yılında Mengücek Gazi’nin oğlu İshak Bey’in iktidara gelmesiyle beylik Erzincan kolu ve Divriği kolu olmak üzere ikiye ayrıldı. Erzincan koluna 1228 yılında Erzincan’ı alan Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. Alaeddin Keykubat son verdi. Divriği kolu ise 1252 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’nin yönetimi altına girerek, tarih sahnesinden çekildi. Yani yıkıldı.  Mengücekliler’in önemi hem Anadolu’nun Türkleşmesine yaptıkları katkı, hem de Mesudiye yöresine Türkler’in ilk yerleşmesini sağlamalarından dolayıdır. Uzunalioğullarından bir bölümü sonraki yıllarda Trabzon ve Karadeniz çevresine göç etmişlerdir. Trabzon’a göçen Uzunalioğulları boyunun bir kısmı ise yaklaşık 100 yıl önce Samsun ve Bafra’ya yerleşmiştir. Genelliklede Uzunali ve Uzunay soyisimlerini kullanmaktadırlar.

UZUNALİOĞULLARI’NIN MESUDİYE’YE GELİŞİ
Mengücekoğulları Beyliği komutasında Mesudiye’ye ilk yerleşen Türk boylarından birisi Uzunalioğulları boyudur. Şu anda Mesudiye’de soyadı Uzunyurt ve Uzun  olan sülaleler,  o zamanki  Uzunalioğulları boyu içinde yer almışlardır. Kimi aileler ise 1934 yılında soyadı kanunu çıkmasıyla Uzunalioğulları adını tamamen terk ederek başka soyadları almışlardır.
Uzunalioğulları, Mengücek Gazi’nin en yakınındaki boylar arasındadır. Kemah’ın fethiyle birlikte bir süre Kemah’ta yaşarlar. Ancak Mengücekliler’in batıya ilerleyişiyle birlikte önce Şebinkarahisar’a, Mesudiye’nin doğu kesimin alınmasıyla da o zamanki adı Faldaca olan şu andaki Yukarı Gökçe köyüne yerleştirilirler. Uzunalioğulları, Faldaca’ya yerleşen ilk Türk ailelerinden biri olur. Bu satırların yazarı ve Ordu Mesudiye Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Sefai Uzunyurt, Mengücekoğulları Beyliği içindeki Türk boylarından biri olan Uzunalioğulları sülalesine mensuptur. 1934 yılında Soyadı Kanunu’nun kabul edilmesiyle birlikte Uzunalioğulları; Uzunyurt soyadını almıştır.
1940’ların başında Mesudiye’dekiUzunalioğulları’na mensup kardeşlerden bazıları ekonomik nedenlerle Mesudiye’den ayrılarak, Samsun’un Terme ilçesi Ahmetbey ve Akgöl köyleriyle, Ordu Canas (Hacılar) ve Artıklı köylerine göçerek Mesudiye’yi terk etmişlerdir. 1950’lerden sonra ise Mesudiyeliler’in genelinde olduğu gibi İstanbul ve diğer şehirlere iş bulmak amacıyla göç edenlerde mevcuttur.
Kısaca Uzunyurt, tarihteki adıyla Uzunalioğulları sülalesi; Büyük Selçuklu Hükümdarı Alparslan’ın komutanlarından Mengücek Gazi’nin 1080 yılında kurmuş olduğu Mengücekliler Beyliği’ne ait boylardan birisidir. Anadolu’da kurulan ilk dört Türk beyliğinden biri olan Mengücekoğulları’nın varlığı Mesudiye, Trabzon, Samsun- Bafra, Terme, Ordu Altınordu yörelerinde günümüzde de devam etmektedir.

Kaynak: Tarihçi Yazar SEFAİ UZUNYURT

Fotoğraf: 1) Mengücekliler’in, Uzunalioğulları boyunu Mesudiye’de yerleştirdikleri Faldaca Köyü’nün bu günkü hali.
2) Mengücekoğulları Beyliği haritası

Yorum Yazın